ركن الدين محمد بن على جرجانى از فضلاى نيمهء دوم قرن هفتم و شاگرد علامهء حلّى آن را به عربى ترجمه كرد و آن ترجمه را ابو عبد اللّه مقدادى سيورى حلّى ( م 826 ) بنام « الانوار الجلالية » شرح كرد . از عالمان ديگر شيعى كه درين دوره بعلم كلام پرداخته ابن ميثم بحرانى ( كمال - الدين على متوفى بسال 679 ) است كه كتاب قواعد را بروش شيعهء اماميه تأليف كرد . ديگر علّامهء حلّى دانشمند بزرگ شيعى كه پيش ازين چند بار ازو نام برده‌ايم . وى كتب متعددى در كلام دارد كه بعضى از آنها بسبب اهميت چند بار شرح شده است مانند نهج الحق و كشف الصدق در ردّ بر سنيان و اثبات مبانى اعتقادات شيعه ؛ استقصاء النظر فى البحث عن القضاء و القدر ؛ منهاج الصلاح ، سعديه ؛ كشف الفوائد ؛ كشف اليقين ؛ منهاج الكرامه ؛ انوار الملكوت . - پسر علامه يعنى فخر المحققين هم در كلام كتابهاى معتبر اعتقادات ، جامع الفوائد ، اصول دين دارد ؛ و غير ازين كسان كه گفته‌ايم عالمان ديگرى از شيعه هم تأليفاتى در كلام به عربى دارند كه از ذكر آنها صرف نظر مىكنيم . در ذيل اين مقال اشاره بيك كتاب فارسى را لازم مىشمريم و آن كتاب معتقد الامامية است از مؤلفى ناشناخته كه گويا در قرن هفتم نوشته شده و شامل مباحث كلام و اصول فقه و فقه بروش شيعهء اماميه است ، و ازينكه كتاب جامعى در اصول و فروع معتقدات شيعهء اثنى عشريست كه بدين شيوه سابقه نداشته ، بسيار قابل توجه و پرارزشست « 1 » . آقاى دانش‌پژوه مصحح اين كتاب ، متن فارسى آن را منتخب و ساخته و پرداخته از روى كتاب « غنية النزوع الى علمى الاصول و الفروع » ابن زهرهء حلبى ( عز الدين ابو المكارم حمزة بن زهرهء حلبى متوفى بسال 585 ) دانسته و سازنده و پردازندهء فارسى را عماد الدين حسن بن على بن محمد آملى از كبار علماى شيعه در قرن هفتم هجرى

--> ( 1 ) - اين كتاب با مقدمه و تصحيح آقاى محمد تقى دانش‌پژوه در تهران بسال 1336 شمسى بطبع رسيده است .